Schijnzelfstandigheid is na 6 jaar weer terug in het nieuws. De Volkskrant wijdde er onlangs een stevig artikel aan: Rekenkamer: aanpak schijnzelfstandigheid door Belastingdienst faalt op alle fronten

Het zal je maar gebeuren. Je denkt dat je als zzp’er en dus als zelfstandige werkt, maar de Belastingdienst vindt jou een schijnzelfstandige. Volgens de fiscus ben je dan geen ondernemer maar heb je een zogenaamde fictieve dienstbetrekking. Ook wanneer jij en je opdrachtgever duidelijk hebben afgesproken en vastgelegd dat jullie geen dienstverband willen. En dat kan behoorlijke impact hebben voor jou als zzp’er. Hoe zit dat nou eigenlijk met die wet ‘Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties’ (DBA) die schijnzelfstandigheid moet tegengaan?

Wet DBA, alleen échte zelfstandigen …

De overheid heeft soms een wat moeizame relatie met zzp’ers. Zzp’ers doen namelijk niet mee aan verplichte premies voor pensioenafdracht, arbeidsongeschiktheid, WW. Dat horen zzp’ers namelijk zelf te regelen met hun omzet. Daardoor loopt de overheid veel inkomsten op deze collectieve verzekeringen mis. Plus als de zzp’er financieel in de knel komt bij ziekte, gebrek aan werk en inkomsten of op zijn oude dag dan kan het zijn dat hij beroep doet op een vangnet als BBZ, IAOZ of andere uitkeringen. Om die reden wilde de overheid in 2016 alleen nog echte zelfstandigen erkennen en heeft ze dat vastgelegd in de wet DBA. In het kort komt het erop neer dat zzp’ers die worden ingehuurd maar hetzelfde werk doen als loonwerkers en bij de uitvoering een gezagsverhouding hebben (‘moeten luisteren naar een baas’), door de fiscus niet worden gezien als zzp’ers. Wil je graag precies weten hoe het zit, kijk eens op De wet DBA.

Schijnzelfstandige zijn, wat betekent dat?

Als de Belastingdienst je aanmerkt als schijnzelfstandige, ben je fiscaal geen ondernemer. Je opdracht kan in die gevallen door de fiscus worden aangemerkt als een ‘fictief dienstverband’, kortom als ware je werknemer. Dat wil niet zeggen dat je ook daadwerkelijk werknemer bent, want dat beslist in die gevallen niet de Belastingdienst maar de burgerlijk rechter. Voor jou als zzp’er kan dat consequenties hebben. Je fiscale voordelen als zelfstandigenaftrek, MKB korting en aftrekposten voor bedrijfskosten vervallen. Daarbij kun je een naheffing van de Belastingdienst krijgen en wanneer er kwaadwillendheid bij schijnzelfstandigheid in het spel is een boete. Daarnaast is het niet zo dat je automatisch werknemer wordt omdat de Belastingdienst je niet als ondernemer aanmerkt. Je krijgt dus ook niet de voordelen die werknemers hebben in termen van WW, doorbetaling bij ziekte of andere voorzieningen. Je zit daarmee tussen wal en schip: je bent noch een zelfstandige, noch een werknemer. Voor meer details over gevolgen van schijnzelfstandigheid kun je op Schijnzelfstandigheid: wanneer loop jij risico? | Ikgastarten verder lezen.

Voorbeelden uit de praktijk

De arbeidsmarkt is krap en er zijn zogenaamde krapteberoepen. Bij deze krapteberoepen zien we regelmatig dat professionals uit loondienst gaan en als zzp’er gaan werken, omdat het hen meer (keuze)vrijheid geeft in het aannemen van werk en uren. Dat gebeurt bijvoorbeeld in de zorg, waar artsen of verpleegkundigen zich laten inhuren door ziekenhuizen of instellingen waar ze ook op de loonlijst hadden kunnen werken. 

Maar ook in het transport kwam er laatst bij zzp NOB BOOST een dergelijke casus binnen. Een transportbedrijf maakt gebruik van chauffeurs die zzp’ers zijn, maar deze chauffeurs rijden alleen voor dat ene bedrijf. Het bedrijf wil wel overwegen om chauffeurs in dienst te nemen, maar door de krapte is het afhankelijk van zzp’ers. De krappe markt zorgt er zo voor dat zelfstandigen een sterke positie hebben en bedrijven serieus moeten nadenken over strategieën om niet alleen personeel in loondienst, maar ook zzp’ers te vinden en te binden.

Ook bij de overheid komen we bijzondere praktijken tegen. Overheden hebben eveneens te maken krapte-professionals. Daarnaast werken overheden vaak met tijdelijke projecten of maken ze gebruik van inhuur van specifieke kennis en expertise. De zzp’ers die daarop inschrijven krijgen steeds vaker te maken met extreme ‘slalomtactieken’ van de opdrachtgever die wil aantonen dat er geen loondienstverband is. Zo kunnen veel zzp’ers niet direct zaken doen met een gemeente maar moeten zij verplicht worden aangeboden via een bemiddelend bureau dat daarvoor een fee vraagt. Ook worden zzp’ers wel eens geweigerd omdat het te lastig zou zijn om een fictieve dienstbetrekking te weerleggen, zelfs met modelovereenkomsten waarin expliciet staat dat beide partijen geen loondienstverband willen.

Hoe kun je schijnzelfstandigheid voorkomen?

De wet DBA bestaat al sinds 2016 maar er is zelden op gehandhaafd tot heden. De wet staat ook op de helling maar het thema schijnzelfstandigheid blijft actueel en zal vroeg of laat weer op de Haagse agenda komen. In de tussentijd heeft de Belastingdienst aangekondigd vaker te gaan controleren. Hoe dat er precies uitziet is echter niet duidelijk, maar waakzaam zijn kan geen kwaad.

Vooral voor zzp’ers die zich laten inhuren is het daarom verstandig om na te denken over een aantal maatregelen zodat ze nu of in de nabije toekomst door de Belastingdienst als zelfstandige worden gezien. Daarbij kun je denken aan:

  • Spreek bij opdrachten af dat jij zelf je werktijden bepaalt en niet verplicht aanwezig bent bij vergaderingen, bedrijfsuitjes etc
  • Laat je niet maandelijks een vast bedrag betalen, en bij ziekte krijg je geen omzet
  • Zorg jaarlijks voor meerdere (3 of meer) opdrachtgevers
  • Stel een modelovereenkomst voor de opdracht op waarin staat dat bij noodzaak jouw werk ook door een andere gelijke kan worden uitgevoerd

Houd het nieuws de komende tijd in de gaten en leg je oor te luister. Daarmee kun je anticiperen hoe jij ook in de toekomst als zelfstandige kunt blijven werken. Heb je nog vragen of opmerkingen over dit thema? Neem dan contact met zzp NOB BOOST via Frank Pijnenburg. Wij kijken hoe we je vragen kunnen beantwoorden uiteraard, maar ook hoe dit thema speelt in de zzp community in onze regio.

Over zzp NOB BOOST

ZzpnobBOOST is een project van Werkgeversservicepunt Noordoost Brabant en de provincie Noord-Brabant voor zzp’ers in 12 de gemeenten van Noordoost Brabant: . We slaan een brug naar de overheid, organiseren events en helpen zzp’ers met een hulpvraag op weg. Dus hou onze agenda in de gaten! Voor meer informatie over het project neem je via onze website contact op met projectleider Frank Pijnenburg.